Besinlerin oksijen kullanılarak enerji elde edilmesi sırasında ortaya çıkan reaktif moleküllere serbest radikaller denir. Oksijen molekülü yaşam için vazgeçilmez olmakla birlikte, metebolizma döngüsünde son derece zararlı olan serbest radikallerin oluşumuna kaynaklık etmektedir. Reaktif oksijen metebolitleri olarak bilinen bu ürünler lipit, protein ve DNA gibi hücre bileşenlerine zarar verir.
Oksijenli solunum (aerobik) yapan canlılarda, bu serbest radikallerin etkisini kontrol altında tutmak, minimize etmek için antioksidan savunma sistemi gelişmiştir. Ancak bazı durumlarda bu antioksidan sistemimiz, serbest radikalleri önlemede yetersiz kalabilmektedir.
Kandaki serbest radikaller nasıl ölçülür?
Kanda H2O2 (hidrojen peroksit) ölçümü ile oksidatif stres düzeyi ölçülebilir. Kanda hidrojen peroksit düzeyinin 2,25 mmol/L‘nin üzerinde olması oksidatif stres düzeyinin yüksek olduğunun bir göstergesidir.
Oksidatif stresin sıklıkla görüldüğü hasta grupları:
- Hormon tedavisi alanlar,
- Sigara ve alkol kullananlar,
-Kronik hastalığı olanlar,
-Yoğun stresli hayat yaşayanlar,
-Fast-food beslenenler
-Yaşlı insanlar
- Hamileler
Antioksidan besinler nelerdir?
Suda eriyen C vitamini hücre içi ve dışı sıvılarda serbest radikallerle savaşır. E vitamini ve beta karoten ise lipit ve yağ dokularında bulunurlar. Antioksidanlar beraber çalıştıkları için herhangi birinin yetersiz alımı durumunda diğerlerinin yararlarını engellerler.
Oksidasyon aslında çok bilindik bir durumdur, örneğin;
Örneğin oksijenle temas etmeleri durumunda yağın acılaşması ya da kesilen elmanın oksijenle temas eden yüzeyinin hızla kahverengimsi olması gibi.
Eğer elmayı kestikten sonra limon gibi c vitamini içeriği yüksek bir sıvıda bekletirsek beyaz kalacağını görürüz. Yine bitkisel yağlara E vitaminin eklenme sebebi de acılaşma süresini uzatmak içindir. Vücudumuzda da bu olaylar benzer şekilde gelişir. İşte serbest radikallerin sebep olduğu oksidasyon sonucu gelişen birçok kronik hastalığın oluşumunu engellemek ya da geciktirmek için antioksidan besinler çok değerlidir.
Serbest radikallerin kan düzeyinin aşırı yüksek olması hangi hastalıklara sebebiyet verir?
-Kardiovasküler hastalıklar
-Ateroskleroz
-Çeşitli kanser türleri
-Diyabetik komplikasyonlar
-Nörodejeneratif hastalıklar (Parkinson, alzeimer)
-Hücre hasarı ve erken yaşlanma
Oksidatif stresten uzak durmak için nasıl beslenmeliyiz?
- Sebze, meyve ağırlıklı beslenilmeli.
- Yanmış, tütsülenmiş, kömür ateşinde pişen besinlerden uzak durulmalı.
- Katkı madde içeriği yüksek besinler tüketilmemeli.
- Organik tarım ürünleri kullanılmalı.
- Hazırlama ve pişirme yöntemlerine dikkat edilmeli. Buharda pişirme tekniği tercih edilmeli.
- Her gün düzenli olarak bitkisel Omega 3 kaynağı olan ceviz, koyu yeşil yapraklı sebzeler ve keten tohumu tüketilmeli.
- Hayvansal Omega 3 kaynağı olan balık tüketimine ağırlık verilmeli. Hatta hergün 1 tablet Omega 3 takviyesi kullanılmalı.
- Aşırı yağlı ve şekerli besinlerden kaçınılmalı.
- Eğer kanda serbest radikal düzeyi yüksek ise ya da risk grubufnda yer alınıyorsa antioksidan takviyesi kullanılmalı. Seçilecek ürüne bir uzmanla beraber karar verilmelidir.
- Fazla kilolar biran önce verilmeli.
- Bol sıvı tüketilmeli.
sağlık siteniz
